ქართული ბანკები და საბაზრო წილი (Market Share)

Georgian Banks and Market Share · თემა 123 · 11–16 წელი · საქართველოზე მორგებული

საქართველოში 15-მდე კომერციული ბანკი მოქმედებს. გაიგე, რა არის საბაზრო წილი (Market Share), რატომ უკავიათ საქართველოს ბანკსა და თიბისის ბაზრის 75%-ზე მეტი და რატომაა მნიშვნელოვანი კონკურენცია.

ახსნა

### რა არის კომერციული ბანკი?
კომერციული ბანკი არის ფინანსური ორგანიზაცია, რომელიც იღებს მოქალაქეებისა და ბიზნესების დანაზოგებს (დეპოზიტებს), უსაფრთხოდ ინახავს მათ, გასცემს სესხებს ეკონომიკის გასავითარებლად და უზრუნველყოფს უსაფრთხო გადახდებს.

### რომელი ბანკები მოქმედებს საქართველოში?
საქართველოში ეროვნული ბანკის მიერ ლიცენზირებულია 15-მდე კომერციული ბანკი:

- საქართველოს ბანკი (Bank of Georgia) და თიბისი ბანკი (TBC Bank) — ორი უმსხვილესი სისტემური ბანკი;
- ლიბერთი ბანკი (Liberty Bank) — ფილიალების ყველაზე ფართო ქსელით რეგიონებში, ცნობილი სოციალური სერვისებით;
- ბაზისბანკი (BasisBank) და კრედო ბანკი (Credo Bank) — ძლიერი აქცენტით მცირე ბიზნესსა და რეგიონულ მეწარმეებზე;
- პროკრედიტ ბანკი (ProCredit Bank) — გერმანული საერთაშორისო ჯგუფის წევრი, ორიენტირებული ბიზნესსა და ეკოლოგიურ ინიციატივებზე;
- ტერაბანკი, ქართუ ბანკი, სილქ ბანკი, პაშა ბანკი, იშბანკი, ზირაათ ბანკი, ხალიკ ბანკი;
- ახალი ციფრული ბანკები (Neobanks): მაგალითად, Paysera Bank Georgia და Hash Bank, რომლებიც მომსახურებას ონლაინ, ფილიალების გარეშე ეწევიან.

### რა არის საბაზრო წილი (Market Share)?
წარმოიდგინე, რომ მთელი ქვეყნის საბანკო სისტემა არის ერთი უზარმაზარი, მრგვალი ღვეზელი (Pie Chart), რომელიც შედგება მთლიანი საბანკო აქტივებისგან, მოქალაქეთა დეპოზიტებისა და გაცემული სესხებისგან (ჯამში 80+ მილიარდი ლარი).

საბაზრო წილი გვიჩვენებს, ამ ღვეზელის რამდენი პროცენტი უკავია თითოეულ ბანკს. მაგალითად, თუ ქვეყნის ყველა დეპოზიტის ჯამი 100 მილიონია და 40 მილიონი ერთ ბანკში ინახება, მისი საბაზრო წილი დეპოზიტებში არის 40%.

### საქართველოს რეალობა — დუოპოლია და კონცენტრაცია
საქართველოს საბანკო სექტორი ხასიათდება მაღალი საბაზრო კონცენტრაციით:

- ორ უმსხვილეს ბანკს — საქართველოს ბანკსა და თიბისი ბანკს — ერთად უკავია მთლიანი საბანკო აქტივების, დეპოზიტებისა და სესხების დაახლოებით 75-80%!
- როცა ბაზრის უდიდეს ნაწილს მხოლოდ ორი ძლიერი გიგანტი აკონტროლებს, ეკონომიკაში ამას დუოპოლია (Duopoly) ეწოდება.
- დარჩენილ 20-25%-ს ინაწილებს დანარჩენი 13-მდე ბანკი (ლიბერთი, ბაზისბანკი, კრედო, პროკრედიტი და სხვები).

### რატომ არის მნიშვნელოვანი საბაზრო წილი და კონკურენცია?

- უპირატესობა: მსხვილ ბანკებს აქვთ უზარმაზარი რესურსი, შექმნან მსოფლიო დონის მობაილბანკები, დანერგონ ინოვაციები (Apple Pay, QR გადახდები) და იყვნენ ძალიან მდგრადები (ორივე ბანკის აქციები ლონდონის საფონდო ბირჟაზე - LSE-ზე ივაჭრება).
- გამოწვევა: როცა ბაზარი ორ ბანკზეა კონცენტრირებული, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, რომ მათ შორის იყოს ჯანსაღი კონკურენცია და მომხმარებელს არ დაუწესონ მაღალი ტარიფები.

ქართულ რეალობაში

საქართველოს ეროვნული ბანკი (NBG) ყოველთვიურად აქვეყნებს საბანკო სექტორის ანგარიშს, სადაც დეტალურადაა გაწერილი თითოეული ბანკის აქტივები და საბაზრო წილი. სებ-ი მკაცრად ზედამხედველობს სისტემურ ბანკებს, რათა ქვეყნის ფინანსური სტაბილურობა გარანტირებული იყოს.

მთავარი დასკვნა

საქართველოს საბანკო ბაზრის 75%-ზე მეტს საქართველოს ბანკი და თიბისი ბანკი იყოფენ; საბაზრო წილის ცოდნა გვეხმარება გავიგოთ, რამდენად კონკურენტულია გარემო და სად ინახება ქვეყნის ფული.

პრაქტიკული დავალება

დახაზე წრიული დიაგრამა („ღვეზელი“): გაყავი 4 ნაწილად — 2 დიდი ნაწილი (დაახლოებით 38-40% თითოეული) მიაკუთვნე საქართველოს ბანკსა და თიბისის, დარჩენილი მეოთხედი კი სხვა ქართულ ბანკებს.