მოკლე პასუხი
ჭადრაკი ითამაშება 8 × 8 დაფაზე, თითოეულ მოთამაშეს აქვს 16 ფიგურა: მეფე, ლაზიერი, 2 ეტლი, 2 კუ, 2 მხედარი და 8 ქვეითი. პირველს თეთრები ასრულებენ. მიზანია მოწინააღმდეგის მეფისთვის მატის გამოცხადება: მეფე შეტევის ქვეშაა და გადარჩენის სვლა არ აქვს. დასაწყებად საკმარისია ფიგურების სვლების და სამი სპეციალური წესის ცოდნა: როქი, გამვლელი აყვანა და ქვეითის გადაქცევა.
სტატიის შინაარსი
დაფა
- დაფა 8 × 8-ია, სულ 64 უჯრა.
- ვერტიკალები ასოებით აღინიშნება (a-დან h-მდე), ჰორიზონტალები ციფრებით (1-დან 8-მდე).
- ყოველ მოთამაშეს მარჯვენა ქვედა კუთხეში თეთრი უჯრა უნდა ჰქონდეს.
საწყისი განლაგება
| უჯრა (თეთრები) | ფიგურა |
|---|---|
| a1 და h1 | ეტლები |
| b1 და g1 | მხედრები |
| c1 და f1 | კუები |
| d1 | ლაზიერი |
| e1 | მეფე |
| მე-2 ჰორიზონტალი | 8 ქვეითი |
შავები იგივე განლაგებით დგანან მე-8 და მე-7 ჰორიზონტალებზე. ლაზიერი თავისი ფერის უჯრაზე დგას: თეთრი ლაზიერი თეთრზე (d1), შავი შავზე (d8).
ფიგურების სვლები
მეფე
ერთი უჯრით ნებისმიერი მიმართულებით. მეფე არასოდეს შეიძლება დადგეს შეტევის ქვეშ მყოფ უჯრაზე.
ლაზიერი
ნებისმიერ მანძილზე ჰორიზონტალურად, ვერტიკალურად ან დიაგონალზე. ყველაზე ძლიერი ფიგურაა.
ეტლი
ნებისმიერ მანძილზე ჰორიზონტალურად ან ვერტიკალურად.
კუ
ნებისმიერ მანძილზე მხოლოდ დიაგონალზე. ამიტომ კუ მთელი პარტიის განმავლობაში ერთი ფერის უჯრებზე რჩება.
მხედარი
„Г“ ფორმით: ორი უჯრა ერთი მიმართულებით და ერთი გვერდზე. ერთადერთი ფიგურაა, რომელიც სხვა ფიგურებზე გადახტება.
ქვეითი
- წინ ერთი უჯრით
- პირველ სვლაზე შეუძლია ორი უჯრით
- იღებს მხოლოდ დიაგონალზე, წინ ერთი უჯრით
- უკან არასოდეს მიდის
სამი სპეციალური წესი
როქი
მეფე ორი უჯრით მოძრაობს ეტლისკენ, ეტლი კი მეფის მეორე მხარეს გადადის. ნებადართულია, თუ:
- არც მეფეს და არც ამ ეტლს სვლა ჯერ არ გაუკეთებია
- მათ შორის ფიგურები არ დგას
- მეფე ამ მომენტში ჭადრაკის ქვეშ არ არის
- მეფე არ გადის შეტევის ქვეშ მყოფ უჯრაზე და არ დგება მასზე
გამვლელი აყვანა (en passant)
თუ მოწინააღმდეგის ქვეითმა ორი უჯრით გაიარა და შენი ქვეითის გვერდით დადგა, შეგიძლია აიყვანო ისე, თითქოს მხოლოდ ერთი უჯრით წავიდა. ეს მხოლოდ დაუყოვნებლივ, მომდევნო სვლაზე შეიძლება.
ქვეითის გადაქცევა
ქვეითი, რომელიც ბოლო ჰორიზონტალამდე მიაღწევს, იმავე სვლაზე იქცევა ლაზიერად, ეტლად, კუდ ან მხედრად, მოთამაშის არჩევით. ყველაზე ხშირად ლაზიერს ირჩევენ.
ჭადრაკი, მატი და პატი
- ჭადრაკი: მეფე შეტევის ქვეშაა. მომდევნო სვლით აუცილებლად უნდა გადარჩეს: გადაადგილდეს, დაიფაროს ან მოწინააღმდეგის ფიგურა აიყვანოს.
- მატი: მეფე შეტევის ქვეშაა და გადარჩენის სვლა არ არსებობს. პარტია დასრულებულია.
- პატი: მეფე შეტევის ქვეშ არ არის, მაგრამ მოთამაშეს არცერთი წესიერი სვლა არ აქვს. ეს ფრეა.
ფიგურების სავარაუდო ღირებულება
| ფიგურა | ქულა |
|---|---|
| ქვეითი | 1 |
| მხედარი | 3 |
| კუ | 3 |
| ეტლი | 5 |
| ლაზიერი | 9 |
მეფეს ქულა არ აქვს: მისი დაკარგვა პარტიის დასასრულია. ეს ცხრილი დამწყებს ეხმარება, გაცვლა სასარგებლოა თუ არა.
გახსნის 5 პრინციპი
- დაიკავე ცენტრი ქვეითებით: e4, d4.
- გამოიყვანე მხედრები და კუები ადრე.
- ერთი ფიგურით ორჯერ ნუ ივლი გახსნაში, თუ აუცილებელი არ არის.
- ნუ გამოიყვან ლაზიერს ძალიან ადრე: მას ადვილად დაედევნებიან.
- გააკეთე როქი და მეფე უსაფრთხო ადგილას დამალე.
როგორ ვასწავლოთ ბავშვს
- დაიწყეთ მცირე თამაშებით: მხოლოდ ქვეითები, ან მხოლოდ ეტლი მეფის წინააღმდეგ.
- ყოველ ჯერზე ერთი ახალი ფიგურა.
- ამოხსენით ამოცანები „მატი ერთ სვლაში“.
- ითამაშეთ ბევრი მოკლე პარტია და განიხილეთ.
შეჯამება
ისწავლეთ დაფა, ექვსი ფიგურის სვლა და სამი სპეციალური წესი. შემდეგ დაიცავით გახსნის მარტივი პრინციპები და ბევრი ითამაშეთ. ჭადრაკი ბავშვს ასწავლის დაგეგმვას, ყურადღებასა და შედეგის გათვალისწინებას.
ხშირად დასმული კითხვები
რა ასაკიდან შეიძლება ჭადრაკის სწავლა?
ბავშვების უმეტესობას ფიგურების სვლების სწავლა 5-6 წლიდან შეუძლია. სრული პარტიის თამაში და მარტივი სტრატეგია 7-8 წლიდანაა მოსახერხებელი.
ვინ იწყებს პარტიას?
ჭადრაკში პირველ სვლას ყოველთვის თეთრები აკეთებენ.
რა განსხვავებაა მატსა და პატს შორის?
მატის დროს მეფე შეტევის ქვეშაა და გადარჩენა შეუძლებელია, ეს მოგებაა. პატის დროს მეფე შეტევის ქვეშ არ არის, მაგრამ წესიერი სვლა არ არსებობს, და პარტია ფრედ მთავრდება.
შეიძლება თუ არა ქვეითის უკან სვლა?
არა. ქვეითი მხოლოდ წინ მოძრაობს და იღებს დიაგონალზე, წინ ერთი უჯრით.
ჭადრაკი — ნულიდან სტრატეგამდე
Coding.ge-ზე ბავშვი ჭადრაკს ნაბიჯ-ნაბიჯ სწავლობს: ფიგურები, ტაქტიკა, ამოცანები და პარტიები ქართულად.
სცადეთ 7 დღე უფასოდწყაროები
- 1.FIDE Laws of Chess — International Chess Federation (FIDE)
- 2.Bobby Fischer Teaches Chess — Bobby Fischer, Stuart Margulies, Donn Mosenfelder, Bantam Books, 1966