მოკლე პასუხი
ფულზე საუბარი სკოლამდელ ასაკშივე შეიძლება: მონეტების დათვლით და იმის ახსნით, რომ ფული შრომით გამოიმუშავება. 6-9 წლის ასაკში ასწავლეთ საჭიროებისა და სურვილის განსხვავება და სამი ქილის მეთოდი: ხარჯვა, დაზოგვა, გაზიარება. 10 წლიდან კი რეგულარული ჯიბის ფული და მარტივი ბიუჯეტი. მთავარი ის არის, რომ ბავშვმა მცირე თანხით გადაწყვეტილება თავად მიიღოს და შედეგიდან ისწავლოს.
სტატიის შინაარსი
რატომ ადრე
კემბრიჯის უნივერსიტეტის მკვლევრების 2013 წლის მიმოხილვის მიხედვით, ფულთან დაკავშირებული ბევრი ძირითადი ჩვევა და დამოკიდებულება ბავშვში დაახლოებით 7 წლის ასაკისთვის ყალიბდება. ამიტომ ფულზე საუბარი სკოლამდე ან დაწყებით კლასებში ღირს.
ასაკობრივი გზამკვლევი
| ასაკი | რა ვასწავლოთ |
|---|---|
| 4-5 წელი | მონეტები და კუპიურები, დათვლა, ფულით ნივთის ყიდვა, ლოდინი |
| 6-9 წელი | საჭიროება და სურვილი, სამი ქილა, მცირე დაზოგვის მიზანი |
| 10-12 წელი | ჯიბის ფული, ფასების შედარება, პირველი ბიუჯეტი |
| 13-16 წელი | ყოველთვიური ბიუჯეტი, საბანკო ბარათი, პროცენტი, რეკლამა და ონლაინ ყიდვა |
ფული: საიდან მოდის
ბავშვისთვის ფული ბანკომატიდან ან ბარათიდან „ჩნდება“. აუხსენით მარტივად:
ადამიანი მუშაობს, ამისთვის ხელფასს იღებს, ხელფასით კი იხდის სახლის, საჭმლის, დენის და სხვა ხარჯებს.
ბარათით გადახდისას ხმამაღლა თქვით: „ეს ფული ჩემი ანგარიშიდან ჩამოიჭრა.“
საჭიროება და სურვილი
| საჭიროება | სურვილი |
|---|---|
| საჭმელი | ტკბილეული |
| ფეხსაცმელი | მეხუთე წყვილი სპორტული ფეხსაცმელი |
| სასკოლო ჩანთა | ახალი სათამაშო |
თამაში: მაღაზიაში ბავშვი ყოველ ნივთზე ამბობს, საჭიროებაა თუ სურვილი.
სამი ქილის მეთოდი
სამი ქილა ან კონვერტი წარწერებით:
- ხარჯვა: მცირე, ახლანდელი ხარჯებისთვის
- დაზოგვა: კონკრეტული მიზნისთვის
- გაზიარება: საჩუქარი ან ქველმოქმედება
ყოველი მიღებული თანხა სამ ნაწილად იყოფა, მაგალითად ნახევარი ხარჯვაში, მეოთხედი დაზოგვაში, მეოთხედი გაზიარებაში. წილები ოჯახმა თავად შეარჩიოს.
დაზოგვის მიზანი
- კონკრეტული: „ფეხბურთის ბურთი 40 ლარად“
- ხილული: ნივთის სურათი ქილაზე
- გაზომვადი: ყოველ კვირა 5 ლარი, 8 კვირაში მიზანი შესრულებულია
მიზნის მიღწევა თავად ასწავლის ბავშვს, რომ ლოდინი ღირს.
პირველი ბიუჯეტი
10-12 წლის ბავშვს მიეცით ყოველკვირეული ფიქსირებული თანხა და ერთი კვირა ჩაწერეთ ერთად:
| დღე | შემოსავალი | ხარჯი | დარჩა |
|---|---|---|---|
| ორშაბათი | 10 ლარი | 2 ლარი, ფუნთუშა | 8 ლარი |
| ოთხშაბათი | 3 ლარი, რვეული | 5 ლარი | |
| პარასკევი | 5 ლარი, დაზოგვის ქილაში | 0 ლარი |
კვირის ბოლოს იკითხეთ: „რაზე დახარჯე ყველაზე მეტი? რას შეცვლიდი?“
შეცდომის უფლება
თუ ბავშვმა მთელი თანხა პირველივე დღეს დახარჯა, ნუ გადაარჩენთ ახალი თანხით. მცირე თანხით დაშვებული შეცდომა ბევრს ასწავლის, ზრდასრულ ასაკში დიდი თანხით დაშვებული კი ბევრად ძვირი ჯდება.
5 სახლის აქტივობა
- მაღაზიის თამაში სათამაშო ფულით.
- ფასების შედარება სუპერმარკეტში: რომელი უფრო იაფია ერთ კილოგრამზე?
- საოჯახო ბიუჯეტის ნაწილი: ბავშვი გეგმავს ოჯახური პიკნიკის ხარჯებს.
- რეკლამის ანალიზი: „რას გვთავაზობს ეს რეკლამა და რატომ?“
- ონლაინ თამაშების შიდა ყიდვები: ერთად დაითვალეთ, რეალურად რამდენი დაჯდა.
შეჯამება
დაიწყეთ ადრე, ისაუბრეთ ღიად და მიეცით ბავშვს მცირე თანხით გადაწყვეტილების მიღების უფლება. საჭიროება და სურვილი, სამი ქილა და პირველი ბიუჯეტი საკმარისი საფუძველია, რომ ბავშვმა ფულთან ჯანსაღი ურთიერთობა ჩამოაყალიბოს.
ხშირად დასმული კითხვები
რა ასაკიდან ავუხსნათ ბავშვს ფული?
4-5 წლიდან შეიძლება მონეტების დათვლით და ფულით მარტივი ყიდვით დაწყება. კვლევების მიხედვით, ფულთან დაკავშირებული ბევრი ჩვევა დაახლოებით 7 წლის ასაკისთვის ყალიბდება.
უნდა მივცეთ თუ არა ბავშვს ჯიბის ფული?
რეგულარული, ფიქსირებული ჯიბის ფული ბავშვს ბიუჯეტის დაგეგმვასა და არჩევანის გაკეთებას ასწავლის. მთავარია, ბავშვმა მასზე თავად მიიღოს გადაწყვეტილება.
რა არის სამი ქილის მეთოდი?
ბავშვი ყოველ მიღებულ თანხას სამად ყოფს: ხარჯვა, დაზოგვა კონკრეტული მიზნისთვის და გაზიარება. ეს ბალანსს და დაგეგმვას ასწავლის.
ფინანსური განათლება ბავშვებისთვის
Coding.ge-ის ფინანსური განათლების საგანში ბავშვი ქართულად სწავლობს ფულს, დაზოგვას, ბიუჯეტს და ჭკვიან არჩევანს, ინტერაქტიული გაკვეთილებით.
გაეცანით საგანსწყაროები
- 1.Habit Formation and Learning in Young Children — David Whitebread, Sue Bingham, University of Cambridge, Money Advice Service, 2013
- 2.Building Blocks to Help Youth Achieve Financial Capability — Consumer Financial Protection Bureau, 2016
- 3.PISA Financial Literacy Assessment — OECD